ลำดับความสำคัญในการศึกษาศาสนาและการเลือกอ่านตำรา

สิ่งสำคัญในการแสวงหาความรู้ด้านศาสนาและเทคนิคการจัดลำดับความสำคัญในการอ่านตำรา

โดยชัยคฺ อับดุลลอฮ์ บิน อับดุรเราะฮีม อัลบุคอรีย์ حفظه الله

ผู้แปลและเรียบเรียง อาจารย์ญาบิร ภู่มีสุข

‎بسم الله الرحمن الرحيم

ค่ายวิชาการภาคฤดูใบไม้ผลิครั้งที่ 8 ระหว่างวันที่ 1-7 ญุมาดั้ลอูลา ฮ.ศ 1444 (ตรงกับวันที่ 25 พ.ย. – 1 ธ.ค. ค.ศ. 2022) ณ มัสยิด อะมีรุ้ลมุอ์มินีนมุอาวิยะห์ บิน อบีซุฟยาน เมือง ฮัฟรุ้ลบาฏิน ประเทศซาอุดิอารเบีย จัดขึ้นโดย ชัยคฺ อับดุลลอฮ์ บิน ซ้อลฟี๊ก อัซซุฟัยรีย์ حفظه الله

สรุปบทเรียนที่ 1 เปิดค่ายวิชาการโดยชัยคฺอับดุลลอฮ์ บิน อับดุรเราะฮีม อัลบุคอรีย์ حفظه الله ในหัวข้อเรื่อง “สิ่งสำคัญในการแสวงหาความรู้ทางด้านศาสนา”

❇️ ประเด็นที่ 1 : บทนำ

ก่อนเริ่มเรียนศาสนาสิ่งที่ผู้แสวงหาความรู้ต้องทำคือ การวางรากฐานความรู้ที่มั่นคง เพราะผู้แสวงหาความรู้โดยไม่มีการวางรากฐานที่มั่นคงก็เหมือนกับผู้เดินทางยามค่ำคืนอันยาวนานที่ไม่มีผู้นำทาง หรือสิ่งนำทางใดๆ และการวางรากฐานความรู้ที่มั่นคงต้องมาจากการรับความรู้จากผู้รู้ และผ่านวันเวลาที่ยาวนานอย่างเป็นขั้นเป็นตอน

❇️ ประเด็นที่ 2 : สิ่งสำคัญในการแสวงหาความรู้

มีดังต่อไปนี้

(1.) ความบริสุทธิ์ใจ (อัลอิคลาศ) เพราะการแสวงหาความรู้เป็นอิบาดะห์

(2.) การรับความรู้จากผู้รู้ที่เหมาะสมทั้งทางด้านศาสนา มีอะมานะห์ และยืนหยัดอยู่บนแนวทางซุนนะห์ที่ถูกต้อง

(3.) การแสวงหาความรู้อย่างเป็นขั้นเป็นตอน ซึ่งมีด้วยกัน 3 รูปแบบด้วยกัน

——(3.1) การจัดลำดับความสำคัญในการเริ่มต้นแสวงหาความรู้ ด้วยการเริ่มจากสิ่งที่มีความสำคัญมากกว่าก่อนสิ่งที่มีความสำคัญน้อยกว่า เช่น การเริ่มท่องจำอัลกุรอ่าน ก่อนการท่องจำตัวบทแขนงวิชาต่างๆ เป็นต้น

——(3.2) การจัดลำดับความสำคัญของตำราที่ศึกษา โดยเริ่มจากตำราที่มีเนื้อหาน้อยกว่า หรือเข้าใจง่ายกว่าก่อนตำราที่มีเนื้อหามากกว่า เช่น การเริ่มอ่านหรือท่องจำมุตูน(ตัวบทหลักของเนื้อหา) ก่อนการอ่านชะเราะห์(คำอธิบายเนื้อหา) เป็นต้น

——(3.3) การเลือกศึกษาในสิ่งที่เหมาะสมกับผู้ศึกษามากที่สุด เช่น ผู้ศึกษาวิชาอัลหะดิษเลือกศึกษาแขนงวิชาที่เกี่ยวข้องกับหะดิษก่อนวิชาแขนงอื่น เป็นต้น

✴️ การจัดลำดับความสำคัญ มี 2 รูปแบบ คือ

1. การจัดลำดับความสำคัญระหว่างแขนงวิชาต่างๆ
2. การจัดลำดับความสำคัญในวิชาเดียวกัน

รายละเอียดปลีกย่อยในการจัดลำดับความสำคัญในทั้งสองรูปแบบเหมือนกันตรงที่ เริ่มจากสิ่งที่สำคัญก่อน ส่วนรายละเอียดปลีกย่อย เช่น

จะเริ่มจากวิชาอะไร?
หนังสือเล่มไหน?

นั้นต้องอาศัยการวิเคราะห์จากผู้รู้ เพราะไม่สามารกำหนดกฏเกณฑ์ตายตัวได้ ขึ้นอยู่กับปัจจัยภายนอก เช่น ความแตกต่างของสถานที่ หรือมัซฮับต่างๆ(ทรรศนะความเห็นเชิงวิชาการ)

ท่านอิหม่ามอิบนุ้ลก็อยยิม อัลเญาซียะห์ ได้กล่าวว่า “ความมีเกียรติของวิชาความรู้นั้นขึ้นอยู่กับความมีเกียรติของข้อมูลความรู้นั้น และวิชาความรู้ที่มีเกียรติที่สุดโดยปริยายคือ วิชาอัตเตาฮีด และวิชาที่มีประโยชน์มากที่สุดคือวิชาที่เกี่ยวกับข้อตัดสินต่างๆของการกระทำของบ่าว(ฟิกฮ์)”

วิธีการในการจัดลำดับความสำคัญของการอ่านตำรา มี 2 วิธี

❇️ วิธีที่ 1 : การเริ่มจากตัวบทหลักของหนังสือที่เป็นแบบย่อสรุปสั้นๆ ถัดมาก็เป็นเนื้อหาระดับปานกลาง ถัดมาก็เป็นเนื้อหาแบบยาวที่มีรายละเอียดข้อมูลเยอะ ด้วยวิธีการต่าง ๆ ต่อไปนี้

1️⃣ การเริ่มท่องจำตัวบทแบบสรุปสั้นๆที่ครอบคลุมเนื้อหาทั้งหมด หากไม่สามารถท่องได้ก็ให้อ่านหลายๆครั้งจนขึ้นใจ แล้วอ่านให้ครูฟัง ว่าสิ่งที่เข้าใจนั้นถูกต้องหรือไม่

2️⃣ การให้ความสำคัญกับการเพิ่มความแม่นยำในตัวบทนั้นด้วยการท่องจำหลายๆครั้ง หรือการอ่านคำอธิบาย

3️⃣ การให้ความสำคัญกับการเก็บรักษาหนังสือที่ใช้ศึกษา และจดบันทึกข้อมูลไม่ให้สูญหายหรือถูกเปลี่ยนแปลง

4️⃣ พึงระวังการเร่งรีบในการท่องจำหรือการศึกษาตัวบท

5️⃣ เมื่อเสร็จสิ้นจากตัวบทแบบย่อสรุป ก็ให้ย้ายมาศึกษาเนื้อหาแบบปานกลางด้วยวิธิการเดียวกันในตอนแรก โดยเน้นการเพิ่มความแม่นยำในคำอธิบายตัวบทด้วยการอ่านให้ครูฟัง

6️⃣ ให้ศึกษาจากตำราอธิบายที่เหมาะสมกับตัวบท โดยไม่ทำความเข้าใจตำรานั้นเองโดยไม่ผ่านครู

7️⃣ เมื่อเสร็จสิ้นจากเนื้อหาปานกลาง ก็ให้ย้ายมาศึกษาเนื้อหาแบบยาว และในระดับนี้จำเป็นที่ต้องเพิ่มความแม่นยำให้มากที่สุด โดยวิธีต่อไปนี้

——7.1 การท่องจำซ้ำๆ หากไม่สามารถก็ให้อ่านซ้ำไปมาหลายๆครั้งจนเกิดความเข้าใจและแม่นยำที่สุด
——7.2 การทบทวนและศึกษาเนื้อหาความรู้นั้นอยู่สม่ำเสมอ
——7.3 การเลือกเพื่อนที่ดีที่ฉลาดมีไหวพริบ ในการทบทวนและทำความเข้าใจ

❇️ วิธีที่ 2 : การเตรียมตัวก่อนศึกษาด้วยการทำความเข้าใจเนื้อหาความรู้

📚เตรียมตัวก่อนศึกษาด้วยการทำความเข้าใจเนื้อหาความรู้นั้นในภาพรวมก่อน

📚หลังจากนั้นค่อยลงรายละเอียดมากขึ้นด้วยการศึกษาคำอธิบาย

📚แล้วค่อยลงรายละเอียดการศึกษาแบบเจาะลึก

📚การรักษาเวลา โดยใช้เวลาให้คุ้มค่า ออกห่างจากการพูดคุยหรือการกระทำที่ไม่มีประโยชน์ ท่านอิหม่ามอิบนุ้ลก็อยยิม อัลเญาซียะห์ ได้กล่าวว่า “เวลาของมนุษย์ก็คืออายุขัยของเขานั่นเอง”

📚พึงระวังการอ่านตำราแบบสุ่ม โดยไม่มีการจัดลำดับความสำคัญ อ่านตำราอันนั้นที อันนี้ที หรือเลือกอ่านแค่สิ่งที่ตรงใจ แบบไม่มีกฏเกณฑ์ เพราะจะทำให้เสียเวลาเปล่า รวมถึงการเร่งรีบในการศึกษาตำรา เพราะทุกการเร่งรีบนั้นจะตามมาซึ่งความเสียใจเสมอ