เมื่อสงสัยว่าน้ำสะอาดหรือสกปรก

บทความสะอาด (الطهارة)
ตอน : ความสงสัยที่เกิดขึ้นในสถานะของน้ำว่าสะอาดหรือสกปรก

ผู้ใดที่เกิดความสงสัยขึ้นเกี่ยวกับสถานะของน้ำในเรื่องความสะอาด กรณีเช่นนี้ให้เขายึดหลักเดิม(الأصل)ที่ว่าน้ำดังกล่าวสะอาด

หากคนหนึ่งมีความมั่นใจในสถานะของน้ำว่าสะอาด แต่สงสัยในความสกปรกของมัน กรณีนี้อนุญาตให้ใช้น้ำดังกล่าวได้ ; ทั้งนี้เนื่องเพราะหลักเดิมแล้วคือการคงอยู่บนสถานภาพความสะอาดของน้ำ , แต่หากเขามั่นใจว่าน้ำดังกล่าวสกปรก แต่สงสัยในความสะอาดของมัน เช่นนี้เขาก็ไม่ต้องใช้น้ำนั้น ; เพราะหลักเดิมคือการคงอยู่บนความสกปรกของน้ำ , โดยประเด็นนี้เป็นประเด็นที่นักนิติศาสตร์อิสลามทั้งสี่มัซฮับเห็นพ้องตรงกัน ทั้งฮะนะฟีย์ ¹ มาลิกีย์ ² ชาฟิอีย์ ³ และฮัมบะลีย์ ⁴

หลักฐานในเรื่องนี้

● รายงานจากท่านอับดุลลอฮ์ บินซัยด์ อัลอันศอรีย์ (ร่อฎิยัลลอฮุอันฮุ) ว่า : ท่านได้ร้องเรียนถึงท่านร่อซู้ล ﷺ เกี่ยวเนื่องกับชายคนหนึ่งที่มักคิดไปเองว่า ตนนั้นมีบางสิ่งออกมา (จากทวาร) ขณะละหมาด (หมายถึง ผายลม) , ท่านร่อซู้ล ﷺ จึงกล่าวว่า : เขาอย่าได้ออกจากการละหมาดนั้น จนกว่าจะได้ยินเสียง (ผายลมที่ชัดเจน) หรือได้กลิ่น” - (บันทึกโดยอัลบุคอรีย์ : 137 และมุสลิม : 361)

ท่านอิม่ามนะวะวีย์ (ร่อฮิม่าฮุ้ลลอฮ์) ได้กล่าวว่า :

“หะดิษบทนี้คือรากฐานหนึ่งจากบรรดารากฐานทั้งหลายของอิสลาม คือกฏเกณฑ์ที่ยิ่งใหญ่จากบรรดากฏแห่งหลักนิติศาสตร์อิสลาม นั่นคือการที่สิ่งต่าง ๆ จะถูกตัดสินให้คงสภาพหลักเดิมของมันไว้ จนกว่าสิ่งที่ตรงกันข้ามกับมันจะเป็นที่ชัดเจนซะก่อน ซึ่งความสงสัยที่เกิดขึ้นจะไม่สามารถส่งผลเสียอะไรได้” ⁵

สิ่งที่ได้รับจากบทเรียนนี้

1. การคงไว้ซึ่งหลักเดิม หรือการมั่นคงอยู่บนความมั่นใจที่ชัดเจน (อัลยะกีน) คือรากฐานสำคัญที่ได้รับการยึดถือมาโดยตลอด ตราบใดที่สิ่งตรงกันข้ามกับมันยังไม่มีน้ำหนักมากพอในการหักล้าง ⁶

2. สิ่งใดสิ่งหนึ่ง หากเราเกิดความสงสัยขึ้นในฮุก่มของมัน ก็ให้เราย้อนกลับมาตั้งหลักที่หลักเดิม ดังนั้นหลักเดิมของน้ำคือ “สะอาด” โดยหลักนี้จะไม่เปลี่ยนไปด้วยการสงสัยเคลือบแคลง แต่หากมั่นใจเต็มที่ว่าน้ำนั้นเป็นนะยิส แต่สงสัยว่ามันอาจจะสะอาดหรือป่าว ก็ให้ตัดสินว่าน้ำนั้นเป็นนะยิส เพราะนะยิสของน้ำนั้นคือหลักเดิมที่เรามั่นใจว่าเป็นเช่นนั้น ส่วนความสะอาดของมันเป็นเพียงการสงสัยแคลงใจ จึงตัดสินไปบนฐานเดิม ⁷

3. สอดคล้องกับกฏเกณฑ์แห่งนิติศาสตร์อิสลามที่สำคัญข้อหนึ่ง ที่ว่า

“ اليقين لا يُرْفَعُ بالشك ولا يُدْفَعُ اليقين إلا باليقين” (ความมั่นอกมั่นใจ มิอาจถูกขจัดออกไปด้วยความเคลือบแคลงสงสัย และความมั่นอกมั่นใจ จะไม่ถูกปัดทิ้งไป เว้นเสียแต่ด้วยความมั่นอกมั่นใจอีกอันหนึ่งเท่านั้น) ⁸

¹ ดู “อัลมับซูต” ของอัสสัรค่อซีย์ (1/105)

² ดู “มะวาฮิบ อัลญะลีล” ของอัลฮัตตอบ (1/246)

³ ดู “อัลมัจมัวอ์” ของอันนะวะวีย์ (1/167)

⁴ ดู “อัชชัรฮุ้ลกะบีร” ของอิบนุ กุดามะฮ์ (1/46)

⁵ ดู “ชัรฮุลนะวะวีย์ อะลา มุสลิม” (4/49)

⁶ แหล่งเดียวกันกับฟุตโน้ตที่ 5

⁷ ดู “มะวาฮิบ อัลญะลีล” ของอัลฮัตตอบ (1/74)

⁸ ดู “อัลมันซูร” (2/286) , “อัลอุม” ของอัชชาฟิอีย์ (6/262)