หมดสิ้นข้อแก้ตัว: คำของอิบลีสในวันกิยามะฮ์
อัลลอฮ์ ตะอาลา ได้ตรัสโดยระบุว่า อิบลีซได้กล่าวว่า :
وَمَا كَانَ لِي عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي فَلَا تَلُومُونِي وَلُومُوا أَنْفُسَكُمْ
“และฉันไม่มีอำนาจใด ๆ เหนือพวกท่านเลย นอกจากเพียงฉันได้เรียกร้องพวกท่าน แล้วพวกท่านก็ตอบสนองฉัน ดังนั้นพวกท่านอย่าได้ประณามฉัน แต่ทว่าจงประณามตัวพวกท่านเอง” ¹
อรรถาธิบาย
อิบลีสได้กล่าวแก่ชาวนรกว่า : “ฉันไม่ได้แสดงหลักฐานใด ๆ ที่บ่งชี้ว่าคำสัญญาที่ฉันให้ไว้นั้นเป็นความจริง แต่ฉันเพียงแค่เรียกร้องพวกท่านให้ปฏิเสธศรัทธาต่ออัลลอฮ์ ให้ตั้งภาคีต่อพระองค์และให้ฝ่าฝืนพระองค์ แล้วพวกท่านก็เชื่อฟังฉันและเดินตามฉัน โดยปราศจากข้อพิสูจน์ใด ๆ (ว่าสิ่งที่อิบลีสเรียกร้องนั้นเป็นจริง)
ในวันนี้ อย่าได้ตำหนิข้าเลยที่พวกท่านเชื่อฟังและเดินตามข้าโดยปราศจากหลักฐานหรือเหตุผลอันถูกต้อง แต่จงตำหนิตัวพวกท่านเองเถิด เพราะพวกท่านเองคือสาเหตุที่นำพาตัวเองเข้าสู่ไฟนรก ; เนื่องจากพวกท่านจะต้องรับผิดชอบต่อการกระทำของพวกท่านเอง ซึ่งพวกท่านมีทั้งความสามารถและทางเลือก(ว่าจะเลือกสิ่งดีหรือชั่ว) แต่พวกท่านกลับเลือกความชั่วแทนที่จะเลือกความดี” ²
¹ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม (22)
² ดู ตัฟซีร อิบนิ ญะรีร (13/628) , ตัฟซีร อิบนิ กะษีร (4/489) , อิฆอษะตุ้ลละฮ์ฟาน (1/100) , ตัฟซีรอัสสะอ์ดีย์ (425) , ตัฟซีรมุยัสสัร (14:22)
