ผู้เดินทางที่ไม่ลำบาก ควรถือศีลอดหรือไม่

การถือศีลอดสำหรับผู้เดินทางที่ไม่รู้สึกลำบากแก่ตนเอง

หากการถือศีลอดไม่ก่อให้เกิดความลำบากแก่ผู้เดินทาง โดยที่การถือศีลอดและการละศีลอดมีสถานะที่ทัดเทียมกันสำหรับเขา กล่าวคือ เหตุและปัจจัยที่เอื้อไปสู่การถือศีลอดหรือละศีลอดนั้น มีสถานะเท่าเทียมกัน ในประเด็นนี้บรรดานักวิชาการมีความเห็นแตกต่างกันว่า แบบใดประเสริฐกว่าสำหรับเขา ระหว่างการเลือกถือศีลอดหรือเลือกที่จะละศีลอด โดยมีความเห็นอยู่ 2 ทัศนะ ได้แก่ :

ทัศนะที่หนึ่ง

การเลือกถือศีลอดนั้นประเสริฐกว่าสำหรับเขา ซึ่งเป็นทัศนะของบรรดานักวิชาการส่วนใหญ่ ทั้งจากมัซฮับฮะะนะฟีย์ ¹ มาลิกีย์ ² และชาฟิอีย์ ³ และเป็นทัศนะที่เชค อิบนุ อุซัยมีนได้เลือกไว้ ⁴

โดยอ้างอิงหลักฐานจากภาพรวมของคำดำรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ที่ว่า

وَأَن تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

« ...และการที่พวกเจ้าจะถือศีลอดนั้น ย่อมเป็นสิ่งที่ดียิ่งกว่าแก่พวกเจ้า หากพวกเจ้ารู้ » (อัลกุรอ่าน 2:184)

และจากหะดิษที่รายงานโดยท่านอบู ดัรดาอ์ (ร่อฎิยัลลอฮุอันฮุ) ในบันทึกของอิม่ามอัลบุคอรีย์ (1945) และอิม่ามมุสลิม (1122) โดยท่านอบูดัรดาอ์ เล่าว่า :

خَرَجْنا مع النبيِّ صلَّى اللهُ عليه وسلَّم في بعضِ أسفارِه في يومٍ حارٍّ، حتى يضَعَ الرَّجُلُ يَدَه على رأسِه مِن شِدَّةِ الحرِّ، وما فينا صائِمٌ إلَّا ما كان مِن النبيِّ صلَّى اللهُ عليه وسلَّم وابنِ رواحةَ

“พวกเราได้ออกเดินทางร่วมกับท่านนบี ﷺ ในบางการเดินทางของท่าน ในวันที่อากาศร้อนจัด จนกระทั่งคนหนึ่งต้องเอามือวางบนศีรษะของตนเพราะความร้อนที่รุนแรง และไม่มีผู้ใดในหมู่พวกเราที่ถือศีลอดเลย นอกจากท่านนบี ﷺ และท่านอิบนุ เราะวาหะฮ์”

ข้อบ่งชี้ของหลักฐานนี้ คือพฤติกรรมของท่านนบี ﷺ ที่ถือศีลอดในวันที่อากาศร้อนจัด โดยที่ท่านก็เป็นผู้เดินทาง และการกระทำของท่านนบี ﷺ ไม่ต้องสงสัยว่า คือสิ่งที่ดีที่สุด ⁵

ท่านอิบนุ หะญัร อัลอัสกอลานีย์ (ร่อฮิม่าฮุ้ลลอฮ) ได้กล่าวว่า :

وفي الحديث دليلٌ على أنْ لا كراهِيَةَ في الصَّومِ في السَّفَرِ لِمَن قَوِيَ عليه ولم يُصِبْه منه مشقَّةٌ شديدة

“ในหะดิษนี้เป็นหลักฐานที่ชี้ว่า ไม่ถือเป็นเรื่องที่น่ารังเกียจสำหรับการถือศีลอดขณะเดินทาง แก่ผู้ที่มีความสามารถและไม่ประสบปัญหาลำบากอย่างรุนแรงจากการถือศีลอด” - ดู (ฟัตฮุลบารีย์ : 4/182)

ทัศนะที่สอง : การละศีลอดประเสริฐกว่า ซึ่งเป็นทัศนะของมัซฮับฮัมบะลีย์ ⁶ และชาวสะลัฟบางส่วน ⁷ อีกทั้งยังเป็นทัศนะของท่านชัยคุ้ลอิสลาม อิบนุ ตัยมียะฮ์ ⁸ และท่านอิบนุ บาซ ⁹

หลักฐานของทัศนะที่สอง คือองค์รวมของหะดิษที่รายงานโดยท่านญาบิร บิน อับดิ้ลลาฮ์ (ร่อฎิยัลลอฮุอันฮุ) ในบันทึกของอิม่ามอัลบุคอรีย์ (1946) และอิม่ามมุสลิม (1115) โดยท่านญาบิรได้เล่าว่า :

كان رسولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وسلَّم في سَفَرٍ، فرأى زِحامًا ورجلًا قد ظُلِّلَ عليه، فقال: ما هذا؟ فقالوا: صائِمٌ، فقال: ليس مِنَ البِرِّ الصَّومُ في السَّفَرِ

“ขณะที่ท่านร่อซู้ล ﷺ ได้อยู่ในการเดินทางครั้งหนึ่ง แล้วท่านได้เห็นผู้คนมุงล้อมกันอยู่ และมีชายคนหนึ่งถูกกางร่มบังแดดให้ ท่านจึงถามว่า นี่คืออะไร ? พวกเขากล่าวว่า : ขาเป็นผู้ถือศีลอด , ท่านร่อซู้ล ﷺ จึงกล่าวว่า : ไม่ใช่ส่วนหนึ่งจากความดีงามใด ๆ เลย กับการถือศีลอดในระหว่างการเดินทาง ! ”

จากหลักฐานและทัศนะของบรรดานักวิชาการทั้งสองฝ่าย จะเห็นได้ว่า บัญญัติอิสลามได้เปิดทางเลือกและยืดหยุ่นแก่ผู้เดินทางในประเด็นการถือศีลอด หากเขาเป็นผู้ที่มีความสามารถและไม่ประสบความลำบากจากการถือศีลอด ก็สามารถถือศีลอดได้ และการถือศีลอดในกรณีนี้เป็นสิ่งที่ประเสริฐตามทัศนะของนักวิชาการส่วนใหญ่ ขณะเดียวกัน การละศีลอดก็ยังคงเป็นทางเลือกที่ได้รับการอนุญาตเช่นกัน และในบางมุมมองก็ถือว่าการละศีลอดเป็นทางเลือกที่ประเสริฐกว่า

ดังนั้นหลักที่สำคัญในเรื่องนี้คือการพิจารณาตามสภาพของผู้เดินทางเป็นหลัก โดยยึดเอาความง่ายดายและการไม่ก่อให้เกิดความลำบากแก่ตนเองเป็นเกณฑ์ เพราะทั่จริงแล้วศาสนานี้ถูกวางอยู่บนพื้นฐานของความเมตตาและการผ่อนปรน มิใช่วางอยู่บนฐานความลำบากหรือความสุดโต่งที่เกินขอบเขต

📖 เชิงอรรถ

¹ ดู “อัลบะฮรุรรออิก” (2/304)

² ดู “อัลกาฟีย์” ของอิบนุ อับดิ้ลบัร (1/337)

³ ดู “อัลมัจมัวอ์” ของอันนะวะวีย์ (6/261)

⁴ ดู “มัจมัวอ์ ฟะตาวา วะร่อซาอิล อัลอุซัยมีน” (19/136)

⁵ ดู “ตับยีนุลฮะกออิก” (1/333)

⁶ ดู “อัลอินซอฟ” ของอัลมัรดาวีย์ (3/204)

⁷ ดู “อัตตัมฮีด” ของอิบนุ อับดิ้ลบัร (2/171)

⁸ ดู “มัจมัวอ์ อัลฟะตาวา” (22/336)

⁹ ดู “มัจมัวอ์ ฟะตาวา ของอิบนุ บาซ” (15/237)