เงื่อนไขของการเอียะอ์ติกาฟ

การเอียะอ์ติกาฟจะสมบูรณ์ถูกต้องได้ จำเป็นต้องมีเงื่อนไขดังต่อไปนี้

1) ต้องเป็นผู้ที่นับถือศาสนาอิสลาม

เงื่อนไขประการแรกของการเอียะอ์ติกาฟที่ถูกต้องคือ ผู้กระทำจะต้องเป็นมุสลิม เพราะการเอียะอ์ติกาฟของผู้ปฏิเสธศรัทธาจะไม่ถูกตอบรับ โดยประเด็นนี้เป็นสิ่งที่บรรดานักวิชาการทั้งสี่มัซฮับ ได้แก่ ฮะนะฟีย์ ¹ มาลิกีย์ ² ชาฟิอีย์ ³ และฮัมบะลีย์ ⁴ เห็นพ้องต้องกัน

อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า :

وَقَدِمْنَا إِلَى مَا عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَاهُ هَبَاءً مَنْثُورًا

“และเราจะมุ่งสู่การงานที่พวกเขาได้กระทำไว้ แล้วเราจะทำให้มันกลายเป็นละอองฝุ่นที่ปลิวกระจายไป” (อัลฟุรกอน 25:23)

กล่าวคือ การงานเหล่านั้นไม่มีคุณค่าอันใด เนื่องจากอัลลอฮ์ทรงทำให้มันเป็นโมฆะ เพราะพวกเขาได้ปฏิเสธศรัทธา (มีคุณลักษณะของกุฟร์) ⁵

2) ต้องมีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์

เงื่อนไขของการเอียะอ์ติกาฟอีกประการหนึ่งคือ ผู้กระทำจะต้องมีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์ เพราะผู้ที่วิกลจริตย่อมไม่สามารถประกอบอิบาดะฮ์นี้ได้ และข้อนี้ก็เป็นสิ่งที่บรรดานักวิชาการทั้งสี่มัซฮับ ได้แก่ ฮะนะฟีย์ มาลิกีย์ ชาฟิอีย์ และฮัมบะลีย์ เห็นพ้องต้องกัน

มีรายงานจากท่านอะลี ร่อฎิยัลลอฮุอันฮุ ว่า ท่านร่อซู้ล ﷺ กล่าวว่า :

“ปากกา (ที่บันทึกการกระทำ) ถูกยกออกจากบุคคลสามประเภท คือ จากผู้ที่หลับอยู่จนกว่าจะตื่น จากเด็กจนกว่าจะบรรลุนิติภาวะ และจากผู้ที่วิกลจริตจนกว่าเขาจะกลับมามีสติ” ⁶

แง่มุมของหลักฐาน

เนื่องจากอิบาดะฮ์ทั้งหลาย - หนึ่งในนั้นคือ การเอียะอ์ติกาฟ - จำเป็นต้องมีเจตนาเป็นองค์ประกอบสำคัญ ขณะที่ผู้วิกลจริตซึ่งไร้สติปัญญานั้น ไม่ถือว่าเป็นผู้ที่สามารถตั้งเจตนาได้ ดังนั้นการเอียะอ์ติกาฟของเขาจึงไม่ถูกต้อง ⁷

3) ต้องมีความสามารถในการแยกแยะ

เงื่อนไขอีกประการหนึ่งของการเอียะอ์ติกาฟคือ ผู้กระทำจะต้องมีความสามารถในการแยกแยะสิ่งต่าง ๆ ได้ , ดังนั้นเด็กเล็กที่ยังไม่ถึงวัยแยกแยะจึงไม่สามารถทำเอียะอ์ติกาฟได้ โดยเงื่อนไขนี้ได้รับการเห็นพ้องต้องกันจากนักวิชาการทั้งสี่มัซฮับ ได้แก่ ฮะนะฟีย์ มาลิกีย์ ชาฟิอีย์ และฮัมบะลีย์

มีรายงานจากท่านอุมัร บิน อัลค็อฏฏ็อบ ร่อฎิยัลลอฮุอันฮุ ว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า :

“แท้จริงการงานทั้งหลายขึ้นอยู่กับเจตนา...” ⁸

แง่มุมของหลักฐาน

การประกอบอิบาดะฮ์จำเป็นต้องมีเจตนาเป็นองค์ประกอบสำคัญ ขณะที่ผู้ที่ยังไม่สามารถแยกแยะได้ เช่น เด็กเล็ก ย่อมไม่ถือว่าเป็นผู้ที่สามารถมีเจตนาได้ ดังนั้นการเอียะอ์ติกาฟของเขาจึงไม่ถูกต้อง ⁹

4) ต้องมีเจตนา (เหนียต)

มีรายงานจากท่านอุมัร บิน อัลค็อฏฏอบ ร่อฎิยัลลอฮุอันฮุ ว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า :

“แท้จริงการงานทั้งหลายขึ้นอยู่กับเจตนา...”

นักวิชาการบางท่าน เช่น อิบนุ รุชด์ และอิบนุ ญุซัย ได้รายงานว่า บรรดานักวิชาการมีมติเอกฉันท์ (อิจมาอ์) ว่า การเอียะอ์ติกาฟจำเป็นต้องมีเจตนา ¹⁰

5) ต้องได้รับอนุญาตจากสามี (สำหรับสตรี)

สำหรับสตรีนั้น การเอียะอ์ติกาฟจะกระทำได้ก็ต่อเมื่อได้รับอนุญาตจากสามีเสียก่อน และประเด็นนี้เป็นสิ่งที่บรรดานักวิชาการทั้งสี่มัซฮับเห็นพ้องต้องกัน ¹¹

6) ต้องกระทำเอียะอ์ติกาฟในมัสยิด

อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า :

وَلا تُبَاشِرُوهُنَّ وَأَنْتُمْ عَاكِفُونَ فِي الْمَسَاجِدِ

“และพวกเจ้าจงอย่าสมสู่กับพวกนาง ในขณะที่พวกเจ้าเอียะอ์ติกาฟอยู่ในมัสยิด” (อัลบะเกาะเราะฮ์ 2:187)

แง่มุมของหลักฐาน

อายะฮ์นี้ชี้ให้เห็นว่า การเอียะอ์ติกาฟต้องกระทำในมัสยิด เพราะหากการเอียะอ์ติกาฟสามารถกระทำในสถานที่อื่นได้ ข้อห้ามเกี่ยวกับการร่วมประเวณีก็คงไม่จำกัดเฉพาะในมัสยิดเท่านั้น อีกทั้งการมีเพศสัมพันธ์เป็นสิ่งที่ขัดกับการเอียะอ์ติกาฟโดยมติเอกฉันท์ การที่อัลกุรอ่านกล่าวถึง “มัสยิด” โดยเฉพาะ จึงบ่งชี้ว่าการเอียะอ์ติกาฟต้องกระทำในมัสยิดเท่านั้น ¹²

7) ต้องบริสุทธิ์จากญุนุบ

การเอียะอ์ติกาฟจะไม่ถูกต้องตั้งแต่แรก เว้นแต่ผู้กระทำจะอยู่ในสภาพบริสุทธิ์ ปราศจากภาวะที่ทำให้ต้องอาบน้ำญะนาบะฮ์ เช่น การหลั่งอสุจิ การมีประจำเดือน หรือเลือดนิฟาส โดยประเด็นนี้เป็นสิ่งที่บรรดานักวิชาการทั้งสี่มัซฮับเห็นพ้องต้องกัน

📖 อ้างอิง

¹ ดู “บะดาเอียะอ์ อัศศ่อนาเอียะอ์” ของอัลกาซานีย์ (2/108)

² ดู “อัชชัรฮุ้ลกะบีร” (1/541)

³ ดู “อัลมีจมัวอ์” ของอันนะวะวีย์ (6/476)

⁴ ดู “อัลอินศอฟ” ของอัลมัรดาวีย์ (3/358)

⁵ ดู “ตัฟซีรอัลกุรฏุบีย์” (13/21-22)

⁶ รายงานโดยอบูดาวูด (4401)

⁷ แหล่งเดียวกันกับฟุตโน้ตที่หนึ่ง

⁸ รายงานโดยอัลบุคอรีย์ (1) มุสลิม (1907)

⁹ แหล่งเดียวกันกับฟุตโน้ตที่หนึ่ง

¹⁰ ดู “บิดายะฮ์อัลมุจตะฮิด” (1/315) “อัลก่อวานีนอัลฟิกฮียะฮ์” (85)

¹¹ ดู “ชัรฮุ้ลนะวะวีย์ อะลา มุสลิม” (8/70)

¹² ดู “ชัรฮุ้ซซุรกอนีย์ อะลา อัลมุวัฏเฏาะฮ์” (2/306)