ประเภทของการถือศีลอด

การถือศีลอด หากพิจารณาในแง่ที่ศาสนบัญญัติกำชับใช้ และในแง่ที่ศาสนบัญญัติห้ามปรามไว้ สามารถแบ่งออกเป็นสองประเภท คือ

การถือศีลอดที่หลักการบังคับใช้

การถอศีลอดที่หลักการห้ามปรามไว้ ¹

หนึ่ง] : การถือศีลอดที่หลักการกำชับใช้ : มีอยู่ด้วยกันสองประเภท ได้แก่

1.1) : การถือศีลอดที่เป็นวาญิบ (จำเป็น) มีอยู่สองชนิด ได้แก่

- (วาญิบ) : คือการถือศีลอดที่วาญิบด้วยพื้นฐานเดิมของหลักศาสนบัญญัติ หมายถึง ไม่มีเหตุแห่งการถือศีลอดที่บ่อเกิดมาจากผู้ที่อยู่ในเกณฑ์ถูกบังคับใช้ตามหลักศาสนบัญญัติ ซึ่งการถือศีลอดชนิดนี้คือการถือศีลอดในเดือนร่อมะดอน ; กล่าวคือ การถือศีลอดชนิดนี้ไม่ได้มีสาเหตุแห่งการถือศีลอดจากผู้ที่อยู่ในเกณฑ์ถูกบังคับใช้ แต่เป็นพื้นฐานเดิมของบทบัญญัติที่กำชับไว้ให้มีการถือศีลอดเป็นหลักอยู่แล้ว

ท่าน อิบนุ อับดิลบัร ได้กล่าวว่า :

وأجمَعَ العُلَماءُ على أنْ لا فَرْضَ في الصَّومِ غَيرُ شَهرِ رَمضانَ

“บรรดานักวิชาการต่างมีมติเห็นพ้องว่า ไม่มีการถือศีลอดใดที่เป็นภาคฟัรดูบังคับจำเป็นอื่นไปจากในเดือนร่อมะดอน” ²

ท่านอิม่ามนะวะวีย์ ได้กล่าวว่า :

لا يجِبُ صَومٌ غيرُ رمضانَ بأصلِ الشَّرعِ بالإجماع

“ไม่มีการถือศีลอดใดที่วาญิบจำเป็น นอกจากการถือศีลอดในเดือนร่อมะดอน ด้วยพื้นฐานเดิมของหลักบทบัญญัติ โดย(ประเด็นนี้)คืออิจมาอ์(เห็นพ้องกันในหมู่นักวิชาการ)” ³

- (วาญิบ) : คือการถือศีลอดที่จำเป็นด้วยสาเหตุที่มาจากผู้ที่อยู่ในเกณฑ์ถูกบังคับใช้ตามหลักศาสนบัญญัติ เช่น การถือศีลอดเนื่องจากมีการบนบานว่ากล่าวไว้ , การถือศีลอดชดใช้ที่ขาดไป , การถือศีลอดเป็นกัฟฟาเราะฮ์ (ถือศีลอดเพื่อชดใช้ในข้อผิดพลาดที่เกิดขึ้น)

1.2) : การถือศีลอดที่เป็นมุสตะฮับ (ภาคส่งเสริม) : มีอยู่สองชนิด ได้แก่

- การถือศีลอดภาคส่งเสริมแบบมุฏลัก (صوم التطوع المطلق) คือ การถือศีลอดที่มีตัวบทหลักฐานรับรองไว้โดยไม่ผูกมัดกับช่วงเวลาที่ใดแบบเฉพาะเจาะจง หรืออาจกล่าวได้ว่า คือการถือศีลอดในวันที่นอกเหนือไปจากวันที่มีตัวบทสั่งห้ามไว้นั่นเอง

หลักฐานในเรื่องนี้

รายงานจากท่านอบีสะอี๊ด อัลคุดรีย์ - ร่อฎิยัลลอฮุอันฮุ - ท่านนบี ‎ﷺ ได้กล่าวว่า :

مَن صامَ يَوْمًا في سَبيلِ اللَّهِ، بَعَّدَ اللَّهُ وجْهَهُ عَنِ النَّارِ سَبْعِينَ خَرِيفًا

“ผู้ใดถือศีลอดหนึ่งวันในหนทางของอัลลอฮ์ (เพื่ออัลลอฮ์อย่างบริสุทธิ์ใจ) อัลลอฮ์จะทรงทำให้ใบหน้าของเขาห่างไกลจากไฟนรกถึงเจ็ดสิบปี” (ศ่อเฮียะฮ์ อัลบุคอรีย์” (2840)

- การถือศีลอดภาคส่งเสริมแบบมุกอยยัด(صوم التطوع المقيد) คือ การถือศีลอดที่มีตัวบทหลักฐานระบุเจาะจงเวลาหนึ่งเวลาใดเป็นการเฉพาะ เช่น การถือศีลอดหกวันในเดือนเชาว้าล , การถือศีลอดวันจันทร์กับวันพฤหัส , การถือศีลอดวันอะร่อฟะฮ์ , การถือศีลอดในวันตาซูอาอ์ และอาชูรออ์.

สอง] : การถือศีลอดที่บทบัญญัติปรามไว้ ، มีอยู่ด้วยกันสองประเภท ได้แก่

1) การถือศีลอดที่ต้องห้าม (صوم محرم) : เช่น การถือศีลอดในวันอีดทั้งสอง

2) การถือศีลอดที่น่ารังเกียจ (صوم مكروه) เช่น การถือศีลอดในวันอะร่อฟะฮ์สำหรับผู้ประกอบพิธีฮัจญ์

📖 อ้างอิง

¹ ดู “บิดายะตุ้ลมุจตะฮิด” ของอิบนุ รุชด์ (2/45)

² ดู “อัตตัมฮีด” (22/148)

³ ดู “อัลมัจมัวอ์” (6/248)