การเช็ดบนรองเท้าหุ้มข้อ (คุฟ) ตอนที่ 1
บท : การเช็ดบนรองเท้าหุ้มข้อ (คุฟ)
การเช็ดบนรองเท้าคุฟ ถือเป็นหนึ่งในซุนนะฮ์ของท่านนบี ﷺ ที่ได้รับการยืนยันอย่างถูกต้องในระดับที่มุตะวาเตร (المتواتر) (คือมีรายงานกันอย่างต่อเนื่องกันจำนวนมาก) กระทั่งว่านักหะดิษบางท่านได้ระบุว่าหะดิษนี้มีผู้รายงานจากท่านนบี ﷺ มากถึงจำนวนแปดสิบท่าน ในนั้นมีบรรดาศ่อฮาบะฮ์สิบท่านที่ได้รับข่าวดีว่าจะได้เข้าสวรรค์ร่วมรายงานด้วย
ทั้งนี้ไม่มีการเห็นต่างระหว่างบรรดาศ่อฮาบะฮ์ในเรื่องนี้ และการเช็ดบนรองเท้าคุฟได้ถูกจัดเป็นข้อผ่อนปรน (الرخصة) ตามหลักศาสนบัญญัติ ซึ่งบ่งบอกถึงความง่ายดายของบทบัญญัติอิสลามและการขจัดความลำบากออกไป
หะดิษ
มีรายงานจากท่านมุฆีเราะฮ์ บิน ชัวะอ์บะฮ์ (ร่อฎิยัลลอฮุอันฮุ) เล่าวว่า
- كُنْتُ مع النبيِّ صَلَّى اللهُ عليه وسلَّمَ في سَفَرٍ، فأهْوَيْتُ لأنْزِعَ خُفَّيْهِ، فَقالَ: دَعْهُمَا فإنِّي أدْخَلْتُهُما طَاهِرَتَيْنِ. فَمَسَحَ عليهمَا
“ฉันเคยอยู่ร่วมกับท่านนบี ﷺ ในขณะเดินทางครั้งหนึ่ง ฉันได้เอื้อมมือเพื่อที่จะถอดรองเท้าหนังหุ้มข้อ (คุฟ) ของท่านทั้งสองออก ทันใดนั้นท่านนบี ﷺ ก็ได้กล่าวว่า : ปล่อยไว้อย่างนั้นเถิด ; เพราะฉันได้สวมมันทั้งสองในขณะที่เท้าของฉันสะอาด , จากนั้นท่านจึงเช็ดบนรองเท้าทั้งสอง” - ศ่อเฮียะฮ์อัลบุคอรีย์ (206)
ประโยค/คำศัพท์น่ารู้
- คำว่า (مع النبي ﷺ) หมายถึง อยู่ร่วมด้วยกับท่านนบี เคียงข้างท่านนบี
- คำว่า (في سفر) ในขณะเดินทาง หมายถึง ตรงนี้คือขณะร่วมเดินทางกับท่านนบี ﷺ ในสมรภูมิตะบูก ในเดือนร่อญับ ปีที่ 9 ของการฮิจเราะฮ์
- คำว่า (أهويت) คำกริยา หมายถึง ฉันได้โน้มตัวโดยยื่นมือออกมา
- คำว่า (خفيه) รองเท้าคุฟทั้งสองของเขา(นบี) คำนี้มาในรูปแบบของ تثنية (บ่งถึงจำนวนสอง) ซึ่งคุฟ คือสิ่งที่ใช้สวมใส่หุ้มปิดข้อเท้าหุ้มที่ทำจากหนังหรืออื่นจากนี้
- คำว่า (دعهما) หมายถึง ปล่อยทั้งสอง(รองเท้าทั้งสอง)ไว้เช่นเดิม
- คำว่า (طاهرتين) ในสภาพที่เท้าทั้งสองสะอาด
อธิบายหะดิษ
หะดิษนี้ท่านมุฆีเราะฮ์ บิน ชัวะอ์บะฮ์ (ร่อฎิยัลลอฮุอันฮุ) ได้เล่าว่า เขาได้เคยอยู่ร่วมกับท่านนบี ﷺ ในขณะเดินทางเพื่อทำสงครามตะบูก ซึ่งท่านมุฆีเราะฮ์ได้คอยรับใช้ท่านนบี ﷺ เกี่ยวกับเรื่องการทำความสะอาด (การชำระล้างบริการท่านนบี) โดยท่านมุฆีเราะฮ์มีภาชนะใส่น้ำชนิดหนึ่ง ท่านก็จะคอยรินน้ำเพื่อให้ท่านนบี ﷺ อาบน้ำละหมาด , เมื่อถึงช่วงต้องล้างเท้า ท่านมุฆีเราะฮ์ก็ได้ยื่นมือของเขาเพื่อถอดรองเท้าคุฟของท่านนบี ﷺ ออก เพื่อจะทำการล้าง , ทว่าท่านนบี ﷺ กลับสั่งให้ท่านมุฆีเราะฮ์ปล่อยรองเท้าไว้ในสภาพเดิม ; โดยให้เหตุผลว่าขณะที่ท่านนบี ﷺ ได้สวมรองเท้าคุฟนั้น ท่านสวมไปในสภาพที่เท้าทั้งสองสะอาด (บริสุทธิ์สะอาดจากการทำน้ำละหมาด) , จากนั้นท่านก็ได้ลูบเช็ดบนรองเท้าแทน
สิ่งที่ได้รับจากหะดิษ
1. อนุญาตให้เช็ดลูบบนรองเท้าคุฟเพื่อทำน้ำละหมาดได้ โดยทดแทนการล้างเท้าทั้งสอง ซึ่งถุงเท้าหุ้มข้อก็สามารถใช้เช็ดลูบได้โดยใช้หลักเทียบเคียง(قياس)กับรองเท้าคุฟ
2. การเช็ดลูบบนรองเท้าคุฟเพื่อทำน้ำละหมาดสำหรับผู้ที่สวมใส่นั้น ประเสริฐกว่าการถอดรองเท้าออกมาแล้วล้างเท้า ตรงนี้ชี้ให้เห็นถึงความสมบูรณ์แบบของศาสนาอิสลาม และความสะดวกง่ายของหลักศาสนบัญญัติ
3. ไม่สามารถเช็ดลูบบนรองเท้าคุฟได้ เว้นเสียแต่ว่าขณะสวมใส่ ผู้สวมมีสภาพที่สะอาดแล้ง (ทำน้ำละหมาดมาแล้ว)
4. หะดิษนี้สอนให้รู้ถึง มารยาทจรรยาอันดีงามของท่านนบี ﷺ และการอบรมสอนสั่งของท่านที่มีต่ออุมมะฮ์เป็นอย่างดี ; เนื่องจากท่านได้สั่งห้ามไม่ให้ท่านมุฆีเราะฮ์ถอดรองเท้าคุฟของท่านออกมา และอธิบายถึงสาเหตุว่า ขณะที่ท่านได้สวมใส่คุฟนั้น ท่านสวมมันในสภาพที่เท้าของท่านสะอาด (ทำน้ำละหมาดมาแล้ว) เพื่อให้จิตใจของท่านมุฆีเราะฮ์เกิดความผ่อนคลายและเพื่อที่เขาจะได้รู้ฮุก่มในเรื่องนี้
5.อนุญาตให้ขอความช่วยเหลือต่อผู้อื่นในการชำระหรือทำความสะอาด (ทำน้ำละหมาด) เช่น การนำน้ำมาให้ การรินน้ำเทให้ และอื่น ๆ
ที่มา : “ตันบีฮุ้ลอัฟฮาม บิชัร อุมดะติ้ลอะฮ์กาม” ของอิบนุ อุซัยมีน (หน้า 74-75)